Gotik Avrupa’nın Benzersiz Saat Kitapları

Orta Çağ’da Avrupa soyluları arasında okuryazarlığın artmasıyla birlikte çok özel dua kitapları hazırlanmıştır. Bu kitaplar günün belirli saatlerinde okunacak duaları içermektedir ve kitaplardaki dualar büyük ölçüde Meryem Ana’ya adanmıştır. Book of hours ya da Türkçe adıyla saat kitabı denilen gotik yazı stiliyle yazılan bu eserleri özel kılan şey içindeki muhteşem resimlerdir ve son derece ustalıkla işlenen bu dua kitaplarına sahip olmak o dönemlerde bir zenginlik göstergesidir.


Jeanne d’Evreux Saat Kitabı,
Metropolitan Sanat Müzesi, New York

Saat kitabının asıl kaynağı keşişlerin ve rahibelerin okuması gereken Zebur’dur. 12. yüzyılda ayinlerde okunması gereken duaları içeren bu kitaplar, 13. yüzyılın ikinci yarısında laik yaşam süren kadın ve erkekler için kişisel bir dua kitabı olarak popüler hale geldi. Din adamlarının ayinine dayanan çeşitli dualar, mezmurlar, ilahiler ve derslerden oluşan saat kitabı, Meryem Ana Saatleri’ni, günün sekiz kanonik saati boyunca yapılacak ritüelleri içeriyordu.

Orta Çağ’da özellikle kadınlar için bir sürü saat kitabı yapıldı. Bu kitapların bazılarının kocadan geline düğün hediyesi olarak verildiğine dair kanıtlar vardır ama genellikle vasiyetnamelerde kaydedildiği gibi aileden miras kaldılar.

Yoğun şekilde süslenen saat kitapları çok pahalı olmasına rağmen, az süslemeli veya süslemesiz küçük bir kitap çok daha geniş kapsamlıydı ve 15. yüzyılda gitgide daha da arttı.



Black Hours, Morgan Kütüphanesi ve Müzesi, New York

Saat kitabının günümüze kadar kalan en eski İngilizce örneği, yaklaşık 1240 yılında Oxford’da veya yakınında yaşayan bir kadın için yazılmıştır. Modern bir ciltsiz kitaptan daha küçük olan bu kitap büyük harflerle yazılmıştır ancak tam sayfa minyatürler yoktur. 15. yüzyılda, kendi saat kitaplarına sahip olan hizmetçilerin örnekleri de vardır. Hatta 1500 yıl önceki bir davada, fakir bir kadın yerli bir hizmetçinin dua kitabını çalmakla suçlanmıştır.

Saat kitaplarının en özellerinden biri 14. yüzyılda Jean Pucelle adlı bir ressam tarafından resmedilen Jeanne d’Evreux Saat Kitabı’dır.


Jeanne d’Evreux Saat Kitabı,
Metropolitan Sanat Müzesi, New York

Fransa Kralı IV. Charles’ın üçüncü eşine (Jeanne d’Evreux) hediye ettiği kitap fiziksel olarak küçüktür ancak sanatsal yenilik açısından çok önemlidir. Bu kitabı özel kılan içindeki heykelimsi figürlerin yer aldığı, gri, monokrom (tek renk) resimlerdir. Ayrıca arka planda Gotik mimari örneklerine yer veren çizimler, daha önce görülmemiş bir derinlik algısı yaratması açısından önemlidir.



Jeanne d’Evreux Saat Kitabı,
Metropolitan Sanat Müzesi, New York

Aşağıdaki videoda bu kitabı görebilirsiniz: